Caicoli 19/08/2026 – Kresimentu kazu HIV sae makas iha Munisípiu Dili nia kauza ne’e laos de’it husi relasaun seksual ne’ebé la seguuru ka libre maibé impaktu ida mós husi ita ema nia konsiénsia moral hodi prevene an husi transmisaun virus ida.
Prezidente INSCIDA.IP Daniel Marçal nia intrevensaun iha atividade sensibilizasaun ba komunidade jeral Suku Caicoli, hateten alende relasaun seksual ne’ebé la seguru ka libre liu mak sai fatór ba kresimentu HIV maibé fatór seluk ne’ebé rezulta kazu sae makas ne’e kestaun ita ema nia moral tanba ne’e ita hotu-hotu liliu jovem sira tenki haforsa an ho konsiénsia moral hodi labele moris livre demais ho atividade ransu livre no seksu livre.
“Kuando ita involve an ho seksu livre demais ita sei hetan virus HIV no ida ne’e hatudu katak ita rasik mak kontribui atu halo HIV aumenta ba beibeik iha Munusipiu Dili’ Dehan Daniel Marçal
Tan ne’e Daniel Marçal mós reforsa tan katak kauz HIV sae ba beibeik iha Munisipiu Dili ne’e kulpa ka responsabilidade ita nian laos ema seluk nian,tanba ne’e mak ohin INCSIDA.IP mai halo atividade senbilizasaun ida ne’e hodi fo hanoin ba malu liliu juventude no inan aman sira atu hadok aan husi relasaun seksuál la seguru no komportamentu ne’ebé bele aumenta risku hetan HIV Dili prinsipamente iha Suku Caicoli.
Ligadu ho kazu HIV iha Munisipiu Dili, bazeia Ministerio de Saude nia dadus komulativu ba kazu HIV-SIDA husi tinan 2003 to’o iha segundu trimester tinan 2026 rezista kazu iha Munsipiu Dili rezista kazu HIV hamutuk 1993 ne’ebé husi mane hamutuk 1442 no feto hamutuk 551.
Iha fatin hanesan Xefe Suku Caicoli, Hipólito Marques Sarmento hateten virus HIV/SIDA iha Timor-Leste liliu iha Munisípiu Dili presiza ita hotu nia atensaun tanba ne’e tenki kuidadu an no prersija hatene katak sexu livre bele hadaet HIV no la di’ak iha ita nia futuru no nasaun
“Itenki hadok aan husi seksu livre no ransu livre atu nune’e ita bele ho vida naruk no moris saudavel,” hateten Hipólito Marques Sarmento.
Iha parte seluk, komunidade Maria Rodrigues Pereira konsidera sensibilizasaun no informasaun ne’e importante di’ak tebes tanba ba ha’u bele hatene di’akliu kona-ba virus HIV/SIDA, moras seksual sira seluk no ajuda ha’u no maluk sira seluk tenki hadok an husi sexu livre, tanba bele aumenta mai ita nia hodi hetan HIV.
Jornalista: Elias Dias
Editor: Arcanjo Caetano da Costa





























