ERMERA, STLTIMORLESTE.com – Iha Sensibilizasaun informasaun husi Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA (INCIDA) kona-ba Virus HIV iha Suku Tokoluli katak, atu prevene virus HIV nee feen ho laen tenke hadomi malu, atu nunee labele lori moras HIV-SIDA mai iha uma laran.
“Oinsa prevensaun virus HIV ba kaben nain sira, tanba saida mak feen kaben ba buka fali relasaun seksual ho mane seluk no laen kaben ba halo relasuan seksual ho feto seluk, tanba iha uma laran laiha dame ona,” nia esplika.
“Seks nee kuandu mosu mai iha ita nia isin nee presiza iha feen no laen, tanba nee atu prevensaun virus HIV diak liu ba kaben nain sira nee, feen ho laen tenke hadomi malu, tanba relasaun seksual iha uma laran nee laos tanba osan, maibe tanba domin,” hatete Prezidente Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA (INCIDA), Daniel Marcal ba jornalista sira, wainhira sensibiliza informasaun HIV-SIDA iha Suku Tokoluli, Postu Administrativu Railaku, Munisipiu Ermera, Kinta (28/05/2026).
Nia teknik, husu ba uma kain sira respeitu malu no kuidadu malu didiak, atu nunee atividade seksual nee labele halo iha liur, tanba risku ba transmisaun HIV.
“Ba joven sira mak nee, hau dehan imi sira bele namora maibe kuidadu labele moris hamutuk lalais, tanba feto klosan moris oho mane seluk mos ita la hatene, mane klosan nee moris hamutuk ho feto selu ka ida nee ita la hatene, entaun feto klosan balun sai vitima tanba buat ida domin nee, domin nee laiha responsabilidade, hadomi malu tenke moris hamutuk, mane klosan balun sai vitima HIV tanba hadomi malu tenke moris hamutuk, nee konseptu ida neebe la los,” nia deklara.
Governante nee informa, seks nee tenke aplika ba feto ida neebe sai feen no mane ida sai laen ona sei ijize seks nee direitu ema nia los, maibe seks nee tenke iha responsabilidade, agora transmite HIV hadaet makaas nee liu husi relasaun seksual.
Nia hatutan, inan- aman sira nia responsabilidade ba oan sira nee boot. Tanba feto klosan balun halo vida livre nee laos nonok deit nia ba halo vida livre nee, tanba kazu no problema iha uma laran, tanba deit lakon domin husi inan-aman.
“Husu ba inan-aman sira atu prevene HIV entre feen ho laen, no oan sira kuda domin iha uma laran para ita nia uma laran tenke iha dame no pas, nee para ita lebele hetan oportunidade iha fatin seluk, depois ita ba curhat fali vida seks nee ba ema seluk, ida nee perigozu tebe-tebes,” nia informa.
Iha fatin hanesan, Xefe Suku Tokoluli, Postu Administrativu Railaku, Munisipiu Ermera, Leonel de Jesus Babo informa, oportunidade diak tebes ba Suku Tokoluli, tanba ohin INCIDA marka prezensa iha nee mai halo sensibilizasaun ligadu ba moras HIV-SIDA neebe aas liu-liu iha Munisipiu Ermera mos agora rejistu 53.
“Husi formasaun sira nee sei fahe ba ita nia komunidade sira, liu-liu ba joven sira no familia foun sira atu oinsa sira labele afeita moras nee ba sira nia uma kain, tanba nee ita tenke halo prevensaun ba moras HIV,” nia deklara.
Nia koalia, formasaun nee partisipa husi joven barak liu no familia foun sira atu nunee sira bele hatene diak liu tan virus HIV nee.
“Ba futuru ita bele hadook aan no halo prevensaun ba moras HIV-SIDA, tanba ita Suku Tokoluli ba Dili besik liu, sira hetan ona formasaun hanesan nee sira bele tun ba Dili, mais sira hatene ona no bele hadook aan ona husi moras HIV-SIDA nee,” nia afirma.




